Чутне поза видимим: пам’ять, творчість і суб’єктивність жіночих наративів у піснях нюйшу

##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

##plugins.themes.bootstrap3.article.sidebar##

  М. В. Савченко

Анотація

Китайська жіноча писемність та гендерно маркована усна література нюйшу привернули увагу дослідників уже на межі свого зникнення. Попередні антології та дослідження здебільшого зосереджувалися на текстах, створених останніми природними спадкоємицями традиції нюйшу, які були вписані в культурний та індивідуальний контекст. У цьому дослідженні показано, як первісно гібридна писемно-усна культура нюйшу включала якнайширше коло жінок, що її практикували, значна частина яких мала обмежену грамотність у письмі нюйшу або взагалі не володіла ним. Польові дослідження, проведені нами в повітах Цзян’юн і Дао на півдні провінції Хунань, задокументували збереження й побутування нюйшу серед сільських жінок переважно шляхом усної передачі. Соціальні жіночі практики регіону Цзян’юн сформували окрему нішу жіночої культури, яка породила оригінальні жанри усної народної творчості, а також переосмислила наявні жанри китайської офіційної та народної літератури з жіночого погляду. У дослідженні також розглядається взаємозв’язок між “видимими” та “чутними” літературними нормами в культурі нюйшу на тлі панівного дискурсу поза її середовищем – від часів пізньоімперського Китаю до другої половини ХХ століття, коли використання жіночої писемності занепало. Хоча пісні нюйшу досі збережені серед старшого покоління, традиційні комунікативні, соціальні та культурні практики, пов’язані з писемними аспектами нюйшу, фактично зникли. Сучасні офіційні заходи з ревіталізації та поширення спадщини нюйшу віддають пріоритет насамперед каліграфії та обмеженій добірці найпоширеніших пісень нюйшу та нюйге, вилучених з контексту та спрямованих на охоплення якнайширшої аудиторії. Автобіографічний жанр виплакування жалю у вигляді формульних віршованих пісень був поширеною творчою практикою жінок у межах розповсюдження культури нюйшу, зокрема й серед тих, хто володів письмом лише частково. У статті також представлені китайські та англійські переклади раніше неопублікованих авторських пісень нюйшу, записані в сільських громадах регіону Цзян’юн. Ці автобіографічні наративи підсилюють голоси авторок з обмеженим рівнем грамотності, які були недостатньо представлені в попередніх зібраннях творів нюйшу, та розкривають роль традиційних культурних контекстів у їхній творчості.

Як цитувати

Савченко, М. В. (2026). Чутне поза видимим: пам’ять, творчість і суб’єктивність жіночих наративів у піснях нюйшу. Східний світ, (1 (130), 148-176. вилучено із http://www.oriental-world.org.ua/index.php/journal/article/view/817
Переглядів статті: 0 | Завантажень PDF: 0

##plugins.themes.bootstrap3.article.details##

Ключові слова

жанр; китайська народна література; наратив; пісні нюйшу; текст; творчість; усна література

Посилання
Bol P. K. (2001), “The Rise of Local History: History, Geography, and Culture in Southern Song and Yuan Wuzhou”, Harvard Journal of Asiatic Studies, Vol. 61, No. 1, pp. 37–76. DOI: https://doi.org/10.2307/3558587
Chen M. (2016), Gendered ritual and Performative Literacy: Yao Women, Goddesses of Fertility, and the Chinese Imperial State, available at: https://hdl.handle.net/1887/41195 (accessed October 5, 2025).
Dolar M. (2006), A Voice and Nothing More, MIT Press, Cambridge, Mass.
Eckert P. and McConnell-Ginet S. (1992), “Think Practically and Look Locally: Language and Gender as Community-Based Practice”, Annual Review of Anthropology, Vol. 21, pp. 461–488. DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.an.21.100192.002333
Handel Z. J. (2019), Sinography: The Borrowing and Adaptation of the Chinese Script, Brill (Series: Language, Writing and Literary Culture in the Sinographic Cosmopolis, 2589–8787; Volume 1). DOI: https://doi.org/10.1163/9789004352223
Hung C. (1985), Going to the People: Chinese Intellectuals and Folk Literature 1918–1937, Council on East Asian Studies, Harvard University, Cambridge, Mass.
Idema W. L. (trans.) (2009), Heroines of Jiangyong: Chinese Narrative Ballads in Women’s Script, University of Washington Press, Seattle.
Idema W. L. and Grant B. (2004), The Red Brush: Writing Women of Imperial China, Harvard University Asia Center, Cambridge, Mass.
Liu F.-W. (2001), “The Confrontation between Fidelity and Fertility: Nüshu, Nüge, and Peasant Women’s Conceptions of Widowhood in Jiangyong County, Hunan Province, China”, The Journal of Asian Studies, Vol. 60, No. 4, pp. 1051–1084. DOI: https://doi.org/10.2307/2700020
Liu F.-W. (2004), “From Being to Becoming: Nüshu and Sentiments in a Chinese Rural Community”, American Ethnologist, Vol. 31, No. 3, pp. 422–439. DOI: https://doi.org/10.1525/ae.2004.31.3.422
Liu F.-W. (2010), “Narrative, Genre, and Contextuality: The ‘Nüshu’-Transcribed Liang-Zhu Ballad in Rural South China”, Asian ethnology, Vol. 69, No. 2, pp. 241–264.
Liu F.-W. (2011), “Text, Practice, and Life Narrative: Bridal Lamentation and a Daughter’s Filial Piety in Changing Rural China”, Modern China, [Online], Vol. 37, Issue 5, pp. 498–527. DOI: https://doi.org/10.1177/0097700411407607
Liu F.-W. (2012), “Expressive Depths: Dialogic Performance of Bridal Lamentation in Rural South China”, The Journal of American Folklore, Vol. 125, No. 496, pp. 204–225. DOI: https://doi.org/10.5406/jamerfolk.125.496.0204
Liu F.-W. (2015), Gendered Words: Sentiments and Expression in Changing Rural China, Oxford University Press, New York.
McLaren A. E. (1996), “Women’s Voices and Textuality: Chastity and Abduction in Chinese Nüshu Writing”, Modern China, Vol. 22, No. 4, pp. 382–416. DOI: https://doi.org/10.1177/009770049602200402
McLaren A. E. (1998), Chinese Popular Culture and Ming Chantefables, Brill, Leiden, The Netherlands.
McLaren A. E. (2022), Memory Making in Folk Epics of China: The Intimate and the Local in Chinese Regional Culture, Cambria Press, Amherst, New York.
Rees H. (2016), “Environmental Crisis, Culture Loss, and a New Musical Aesthetic: China’s ‘Original Ecology Folksongs’ in Theory and Practice”, Ethnomusicology, [Online], Vol. 60, Issue 1, pp. 53–88. DOI: https://doi.org/10.5406/ethnomusicology.60.1.0053
Silber C. L. (1995), Nushu (Chinese Women’s Script) Literacy and Literature, ProQuest Dissertations & Theses.
陳其光編 (2006), 女漢字典, 中央民族大學出版社, 北京.
黃雪貞 (1993), 江永方言研究, 社會科學文獻出版社, 北京.
姜葳 (2002), 女性密碼:女書田野調查日記, 三民, 台北.
劉斐玟 (2014), “女書和女歌的文化心理情結:從「訴可憐」到「歌功頌德」”, 收錄於劉斐玟, 朱瑞玲 (主編), 同理心、情感與互為主體:人類學與心理學的對話, 中央研究院民族學研究所, 台北, 頁299–348.
劉斐玟 (2015), “從書寫到出版 – 女書傳記的歷史意涵與當代困境”, 收錄於李奭學, 胡曉真 (主編), 圖書、知識建構與文化傳播, 漢學研究中心, 臺北, 頁487–526.
劉斐玟 (2022), “女書四十年 – 學術力、傳承力和文化政治力”, 近代中國婦女史研究, 39期, 頁97–160.
劉頴 (2005), “中國女書歌曲調與城關土話聲調”, 收錄於遠藤織枝、黃雪貞 (編), 女書的歷史與現狀, 中國社會科學出版社, 北京, 頁152–163.
劉頴 (2017), “「女書習俗」的內涵及其「口頭性」考”, 成城大學大學院文學研究科, 頁116–76.
羅婉儀 (2003), 一冊女書筆記 — 探尋中國湖南省江永縣上江墟鄉女書, 新婦女協進會, 香港.
駱曉戈 (2022), 解讀女書, 湖南大學出版社, 長沙.
謝志民 (1991), 江永「女書」之謎, 上、中、下三冊, 河南人民 出版社, 鄭州.
衣若蘭 (2023), 從列女傳到婦女史:近代中國女性史書寫的蜿蜒之路, 時報文化出版, 台北.
趙麗明 (1995), 女書與女書文化, 新華出版社, 北京.
趙麗明 (2005), 中國女書合集, 中華書局, 上海.
趙麗明 (2018), 傳奇女書:花蹊君子女九簪, 清華大學出版社, 北京.
趙麗明, 宮哲兵 (1990), 女書:一個驚人的發現, 華中師範大學出版社, 武漢.
趙麗明, 周碩沂, 陳其光合編 (1992), 中國女書集成, 清華大學出版社, 北京.
周惠娟 (2023), 女書讀唱本, 中國文化出版社, 香港.
(清) 王春藻修 (2018), “道光二十六年永明縣志” 十三卷, 劉圭、李文耀纂, 江永縣整理重印 “永明縣志” (道光版)工作小組, 江永.
(清) 萬發元修, 周銑詒纂 (1907), 光緒三十三年永明縣志, 五十七卷, CBDB 資料庫, available at: https://www.inindex.com/literature/bookDetails/1148982044699930626 (accessed October 5, 2025).
劉穎 (2023), “女書歌の吟唱法研究の意義: 女書伝承の視点から”, 成城大学大学院文学研究科, 150–89.

REFERENCES
Bol P. K. (2001), “The Rise of Local History: History, Geography, and Culture in Southern Song and Yuan Wuzhou”, Harvard Journal of Asiatic Studies, Vol. 61, No. 1, pp. 37–76. DOI: https://doi.org/10.2307/3558587
Chen M. (2016), Gendered ritual and Performative Literacy: Yao Women, Goddesses of Fertility, and the Chinese Imperial State, available at: https://hdl.handle.net/1887/41195 (accessed October 5, 2025).
Dolar M. (2006), A Voice and Nothing More, MIT Press, Cambridge, Mass.
Eckert P. and McConnell-Ginet S. (1992), “Think Practically and Look Locally: Language and Gender as Community-Based Practice”, Annual Review of Anthropology, Vol. 21, pp. 461–488. DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.an.21.100192.002333
Handel Z. J. (2019), Sinography: The Borrowing and Adaptation of the Chinese Script, Brill (Series: Language, Writing and Literary Culture in the Sinographic Cosmopolis, 2589–8787; Volume 1). DOI: https://doi.org/10.1163/9789004352223
Hung C. (1985), Going to the People: Chinese Intellectuals and Folk Literature 1918–1937, Council on East Asian Studies, Harvard University, Cambridge, Mass.
Idema W. L. (trans.) (2009), Heroines of Jiangyong: Chinese Narrative Ballads in Women’s Script, University of Washington Press, Seattle.
Idema W. L. and Grant B. (2004), The Red Brush: Writing Women of Imperial China, Harvard University Asia Center, Cambridge, Mass.
Liu F.-W. (2001), “The Confrontation between Fidelity and Fertility: Nüshu, Nüge, and Peasant Women’s Conceptions of Widowhood in Jiangyong County, Hunan Province, China”, The Journal of Asian Studies, Vol. 60, No. 4, pp. 1051–1084. DOI: https://doi.org/10.2307/2700020
Liu F.-W. (2004), “From Being to Becoming: Nüshu and Sentiments in a Chinese Rural Community”, American Ethnologist, Vol. 31, No. 3, pp. 422–439. DOI: https://doi.org/10.1525/ae.2004.31.3.422
Liu F.-W. (2010), “Narrative, Genre, and Contextuality: The ‘Nüshu’-Transcribed Liang-Zhu Ballad in Rural South China”, Asian ethnology, Vol. 69, No. 2, pp. 241–264.
Liu F.-W. (2011), “Text, Practice, and Life Narrative: Bridal Lamentation and a Daughter’s Filial Piety in Changing Rural China”, Modern China, [Online], Vol. 37, Issue 5, pp. 498–527. DOI: https://doi.org/10.1177/0097700411407607
Liu F.-W. (2012), “Expressive Depths: Dialogic Performance of Bridal Lamentation in Rural South China”, The Journal of American Folklore, Vol. 125, No. 496, pp. 204–225. DOI: https://doi.org/10.5406/jamerfolk.125.496.0204
Liu F.-W. (2015), Gendered Words: Sentiments and Expression in Changing Rural China, Oxford University Press, New York.
McLaren A. E. (1996), “Women’s Voices and Textuality: Chastity and Abduction in Chinese Nüshu Writing”, Modern China, Vol. 22, No. 4, pp. 382–416. DOI: https://doi.org/10.1177/009770049602200402
McLaren A. E. (1998), Chinese Popular Culture and Ming Chantefables, Brill, Leiden, The Netherlands.
McLaren A. E. (2022), Memory Making in Folk Epics of China: The Intimate and the Local in Chinese Regional Culture, Cambria Press, Amherst, New York.
Rees H. (2016), “Environmental Crisis, Culture Loss, and a New Musical Aesthetic: China’s ‘Original Ecology Folksongs’ in Theory and Practice”, Ethnomusicology, [Online], Vol. 60, Issue 1, pp. 53–88. DOI: https://doi.org/10.5406/ethnomusicology.60.1.0053
Silber C. L. (1995), Nushu (Chinese Women’s Script) Literacy and Literature, ProQuest Dissertations & Theses.
Chen Qiguang (ed.) (2006), Nü-Han zidian, Zhongyang Minzu Daxue Chubanshe, Beijing. (In Mandarin Chinese).
Huang Xuezhen (1993), Jiangyong fangyan yanjiu, Shehui Kexue Wenxian Chubanshe, Beijing. (In Mandarin Chinese).
Jiang Wei (2002), Nüxing mima: Nüshu tianye diaocha riji, Sanmin, Taipei. (In Mandarin Chinese).
Liu Feiwen (2014), “Nüshu he nüge de wenhua xinli qingjie: Cong ‘Su kelian’ dao ‘Ge gong songde’ ”, in Liu Feiwen and Zhu Ruiling (eds), Tonglixin. Qinggan yu Hu wei Zhuti: Renleixue yu Xinlixue de Duihua, Zhongyang Yanjiuyuan Minzuxue Yanjiusuo, Taipei, pp. 299–348. (In Mandarin Chinese).
Liu Feiwen (2015), “Cong shuxie das chuban – nüshu zhuanji de lishi yihan yu dangdai kunjing”, in Li Shixue and Hu Xiaozhen (eds), Tuhua, zhishi jiangou yu wenhua chuanbo, Hanxue yanjiu zhongxin, Taipei, pp. 487–526. (In Mandarin Chinese).
Liu Feiwen (2022), “Nüshu sishinian – Xueshuli, Chuanchengli he Wenhua Zhengzhili”, Jindai Zhongguo Funüshi Yanjiu, No. 39, pp. 97–160. (In Mandarin Chinese).
Liu Ying (2005), “Zhongguo nüshu ge qudiao yu Chengguan tuhua shengdiao”, in Endo Orie and Huang Xuezhen (eds), Nüshu de lishi yu xianzhuang, Zhongguo Shehui Kexue Chubanshe, Beijing, pp. 152–163. (In Mandarin Chinese).
Liu Ying (2017), “ ‘Nüshu xisu’ de neihan jiqi ‘Koutouxing’ kao”, in Chengcheng Daxue Daxueyuan Wenxue Yanjiuke, pp. 116–76. (In Mandarin Chinese).
Luo Wanyi (2003), Yi ce nüshu biji – Tanxun Zhongguo Hunan Sheng Jiangyong Xian Shangjiangxu Xiang Nüshu, Xin Funü Xiejinhui, Hong Kong. (In Mandarin Chinese).
Luo Xiaoge (2022), Jiedu nüshu, Hunan Daxue Chubanshe, Changsha. (In Mandarin Chinese).
Xie Zhimin (1991), Jiangyong “nüshu” zhi mi, Henan renmin chubanshe, Zhengzhou. (In Mandarin Chinese).
Yi Ruolan (2023), Cong Liunüzhuan dao funü shi: jindai Zhongguo nüxing shishu xie de ganyan zhi lu, Shibao Wenhua chuban, Taipei. (In Mandarin Chinese).
Zhao Liming (1995), Nüshu yu nüshu wenhua, Xinhua Chubanshe, Beijing. (In Mandarin Chinese).
Zhao Liming (2005), Zhongguo nüshu heji, Zhonghua Shuju, Shanghai. (In Mandarin Chinese).
Zhao Liming (2018), Chuanqi nüshu: Huaxi junzi nü jiuzan, Qinghua Daxue Chubanshe, Beijing. (In Mandarin Chinese).
Zhao Liming and Gong Zhebing (1990), Nüshu: Yige jingren de faxian, Huazhong shsfan Daxue chubanshe, Wuhan. (In Mandarin Chinese).
Zhao Liming, Zhou Shuoyi and Chen Qiguang (eds) (1992), Zhongguo nüshu jicheng, Qinghua Daxue Chubanshe, Beijing. (In Mandarin Chinese).
Zhou Huijuan (2023), Nüshu duchangben, Zhongguo Wenhua chubanshe, Hong Kong. (In Mandarin Chinese and Nüshu).
Wang Chunzao (ed.) (2018), Daoguang ershi liu nian Yongming xianzhi, shisan juan, Liu Gui and Li Wenyao (compl.), Jiangyong Xian zhengli chongyin “Yongming xianzhi” (Daoguang ban) gongzuo xiaozu, Jiangyong. (In Mandarin Chinese).
Wan Fayuan (ed.) and Zhou Xianyi (compl.) (1907), Guangxu sanshi san nian Yongming xianzhi, wushi qi juan, CBDB ziliaoku, available at: https://www.inindex.com/literature/bookDetails/1148982044699930626 (accessed October 5, 2025). (In Mandarin Chinese).
Liu Ying (2023), “Nüshu uta no ginshōhō kenkyū no igi: Nüshu denshō no shiten kara”, Seijō Daigaku Daigakuin Bungaku Kenkyūka, pp. 150–89. (In Japanese).